Som åtteåring skreiv eg min fyrste roman. Det var iallfall ein roman i mine auge. I realiteten var det ei blokk med blanke ark, som eg fylte opp med setningar og illustrasjonar om ein reveunge som vart vaksen og fekk sin eigen familie. Gjennom livet opplevde han mykje, deriblant ei lang og farleg reise og mange dramatiske slagsmål. Medan eg jobba med romanen min følte eg stor glede, og resultatet vart ein kombinasjon av fri fantasi og grådig låning frå andre. Med eit laust anslag kan vi trygt gå ut frå at omtrent alle filmar og bøker om dyr som var tilgjengeleg for barn på 90-talet var baka inn i historia mi, som meir eller mindre openberre referansar. Sjølv tenkte eg ikkje over denne hemningslause låninga. Faktisk hadde eg berre oppdaga den beste leiken nokonsinne, nemleg det å skrive roman. Eg brydde meg ikkje nemneverdig om kva andre kom til å tenke om han, bortsett frå at eg var heilt overbevist om at alle sjølvsagt kom til å elske han.

rev2

«Di klatra opp på en stein og håpte uti ien». Liknar mistenkeleg på det einaste videospelet vi hadde heime, Alex Kidd:

alexkidd

I dag tar eg meg sjølv i å vere litt misunneleg på den åtteårige versjonen av meg sjølv. Ikkje berre produserte eg ein heil roman, eg gjorde det til og med med ein sjølvtillit og ei tru på prosjektet mitt eg sjeldan har hatt sidan. For å vere ærleg: Eg skreiv min fyrste roman som åtteåring. Min fyrste og einaste roman. Det er ikkje alltid så himla lett å skrive lenger, men kva er det eigentleg som gjer det så vanskeleg?

La oss berre slå det fast, eg har store skrivedraumar og store skrivekvaler. Faktisk kan dei bli så store at dei eigentleg er hemmelege. Det at eg no likevel skriv om dei på rissbloggen, kjem av kor vanleg eg trur det er å ha det på denne måten. Eg har nemleg ein teori om at jo større skrivedraumen er, jo vanskelegare kan det vere å skrive. La oss sjå for oss at du set deg ned foran dataen for å skrive din neste roman. Du lukkar augo, tar eit djupt pust, og formar setninga «Det var ein gong ein ung mann som tenkte på noko veldig smart og viktig». Deretter stirrar du på skjermen i nokre sekund, før du i raseri smell igjen lokket. Her belyser du jo ikkje eit tema for fyrste gong, som Amalie Skram?! Her gjer du jo ikkje narr av og fornyar samtidslitteraturen, som Knut Hamsun?! Her skriv du jo ikkje om din eigen pubertet og dine eigne tankar og observasjonar som Karl Ove Knaus… Vel, du blir i alle fall ikkje hylla over heile verda for det?!

Kva om det du skriv ikkje kjem til å revolusjonere litteraturen slik vi kjenner han? Dette er eit relevant spørsmål fordi eg trur at alle som skriv vil fortelje noko originalt på ein unik måte. Alle som skriv drøymer om å bli oppdaga og utvalt, om å få høyre av eit publikum at det dei har skrive var bra, at det betydde noko. Alle som skriv veit dessutan kor mange andre det er som også skriv. Kor mange andre det er som også vil slå gjennom med sine ord, som vil bli lesne og anerkjente, som vil bruke si personlege stemme og sitt eineståande perspektiv til å opne noko i lesarane, noko som leiar dei vidare i livet. Eller, i det minste noko som får dei til å opne det du har skapt og bla vidare i skrivet. I det minste dét.

Samtidig veit alle som skriv kor vanskeleg det er å slå gjennom, kor umogleg det verkar å bli valt ut av dei mange manusa som blir sendt til forlaga. Om dei ikkje visste det frå før, veit dei det i alle fall no, etter at Aftenposten skreiv om kor få som faktisk lukkast med bokutgjeving (aftenposten.no, 17.januar). I tjukke typar står det: «Norske forlag mottok over 6000 manus i fjor. Kun 1 av 100 blir til bok». Au, Aftenposten. Er det rart at så mange blikk ligg kvilelaust på tomme word-dokument her i landet?

Nei, det er ikkje det minste rart. Dei mange mindreverdskompleksa som ein skribent uungåeleg slit med frå før, kombinert med kalde tal og nådelause fakta, blir nøkkelingrediensar i forfattarmarerittet. Du veit, den tilstanden der du ikkje får til å skrive. Og det er nettopp dét denne bloggposten eigentleg skulle handle om. Den fullstendig lammande skrivesperra, og korleis i alle dagar ein skal jobbe seg rundt ho. Eg kan berre snakke av eiga erfaring, og det må vere lov å seie at den er ganske solid på akkurat dette området. Faktisk er eg kanskje ein go-to-person når det gjeld skrivesperre. («Og dempet, liksom beskjedent, kunne det høres fra bakerst i rommet: ‘Unnskyld, men jeg vet faktisk en god del om å ikke få til det man prøver på. Det føles som å stange hodet mot en vegg, gjentatte ganger. Dere burde lytte til en som har peiling’».)

Å ha skrivesperre er heilt forferdeleg trist, energisugande og ukonstruktivt. Særleg det sistnemnde. Eg har prøvd på mange ulike måtar, og nokre skrivesperrer har eg klart å bryte meg gjennom. Oppskrifta har eg ikkje plukka ut av lause lufta. Det er ein teknikk som blir lært bort av skrivepedagogar, til dømes av Norsk Forfattarsentrum Midt-Norge, og for mine tekstar har det betydd liv eller død.

For det fyrste: For å få til å skrive, må ein faktisk skrive. Det kan høyrast banalt ut, men det er sant. Dersom du sit og stirrar tomt ut i lufta medan du ventar på den geniale idéen (og lyttar etter det vesle ploppet av draumen din som brest) kjem du ikkje til å komme nokon veg. Eg har høyrt mange seie at dei ikkje kan gå vekk frå sin måte å skrive på, som tilfeldigvis er den same måten som ikkje produserer tekst. Kanskje kan det vere lurt å prøve ein ny metode? Eg har lært at ein måte å bekjempe skrivesperre på er å prøve å gløyme alt som ligg rundt skrivinga, berre for ei kort stund. Alle dei kritiske innvendingane du har til dine eigne setningar, må du ignorere i denne fasen. Du skal skrive uavbrote og konsentrert i ein tidsavgrensa periode, og du skal gløyme dei potensielle lesarane som du håpar at ein dag skal ramle over teksten din. Dersom du ikkje har noko spesielt mål for teksten, skal du tenkje på det seinare. Fyrst skal du ganske enkelt berre skrive, du skal skrive det som dett deg inn, du kan skildre ei kjensle, ein stad, ein dialog, eller du kan skrive om at du ikkje har noko å skrive om. Sjølv om denne metoden krev at du pressar deg sjølv, kan det også opplevast som svært befriande.

For det andre: Slutt å tenkje at kvart einaste ord du skriv skal endre verda. Tenk heller på jobben som ligg føre deg. Du skal lese din eigen tekst mange gongar, du skal vere kritisk til det som står der, du skal rydde opp i dårlege formuleringar, du skal oppdage det som ikkje fungerer, du skal vurdere kor du vil hen med teksten, og kva som må til for å komme dit. Kanskje innser du at heile stykket må omformulerast eller slettast. Og på dette stadiet er det på sin plass å spørje seg sjølv nokre veldig viktige spørsmål:

Har eg noko å fortelje? Klarer eg å jobbe hardt for å få det fram? Er eg uthaldande nok til å skrive gode tekstar? Ynskjer eg så sterkt å skrive at eg vil prøve på trass av den dystre publiseringsstatistikken, på trass av det harde arbeidet som krevst? Kan eg leve med at eg må skrive dårleg for å lære å skrive godt?

Vi lar desse eksistensielle spørsmåla henge ei lita stund, og går tilbake til den skrivande åtteåringen. Tenk å ha så stor tru på den vesle reven sin uendelege verdi som romankarakter, og så lite tanke for kva som eigentleg ligg i teksten. Tenk å skrive fordi historia er spennande, og fordi det er kjekt å skrive. På den eine sida misunnar eg fortsatt desse eigenskapane. Dei førte trass alt til ein fiks ferdig «roman»!

På den andre sida er det innlysande at ein vaksen person ikkje berre kan jobbe ut frå desse kriteria. Men kanskje kan ein likevel satse på litt inspirasjon frå den barnslege måten å skrive på. Kanskje kan det å skrive som ein leik av og til forløyse teksten.

Ein stad må ein i alle fall begynne. Draumane om Nobelprisen i litteratur legg eg vekk for ei lita stund. Eller for alltid. Det er i alle fall det eg kjem til å seie dersom nokon spør.

Tekst av Krista Lien Indrehus

***

Ynskjer du tilbakemeldingar på det du skriv? Alle som sender tekst til riss får grundige tilbakemeldingar, uavhengig av om teksten blir publisert eller ikkje. Frist for innsending er 15. mars! Les meir om vårens utgåve her.

Norsk Forfattersentrum Midt-Norge arrangerer skrivekurs i februar. Søknadsfristen går ut 1. februar! Med deg på her!

Forfatterskolen tilbyr eit eige gratiskurs mot skrivesperre. Du kan melde deg på her!

Advertisements

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut / Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut / Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut / Endre )

Koplar til %s